Leven is als leren fietsen

Vertrouwen groeit wanneer je zelf mag ervaren

“Ik wil gewoon zeker weten dat het goed gaat.” Die zin hoor ik regelmatig van ouders die zich zorgen maken over hun kind. Ook binnen relaties speelt die behoefte aan zekerheid een rol. Wanneer je veel van iemand houdt, wil je graag dat het goed met diegene gaat. Je denkt mee, geeft advies en probeert problemen voor te zijn. Vaak komt dat voort uit zorg en liefde.

Ik moet daarbij vaak denken aan een kind dat leert fietsen. In het begin houd je het zadel vast. Je loopt mee, helpt bij het opstappen en probeert de fiets recht te houden. Je kind is bezig met trappen, sturen en evenwicht houden en jij bent dichtbij. Op een gegeven moment laat je het zadel los. Je kind fietst een paar meter zelf en ontdekt wat er nodig is om overeind te blijven. Soms gaat dat met een slinger over de stoep en soms eindigt de eerste poging met een geschaafde knie. Langzaam krijgt het kind gevoel voor de fiets en groeit het vertrouwen in wat het zelf kan.

Dat beeld kwam bij me op tijdens een gesprek met een moeder die zich veel zorgen maakte over haar zoon. Hij was begonnen aan zijn eerste baan en belde haar regelmatig wanneer hij ergens tegenaan liep. Hij had moeite met een collega, twijfelde aan zichzelf en vond gesprekken met zijn leidinggevende spannend. Zijn moeder dacht graag met hem mee. Ze hielp hem bij het formuleren van berichten en schreef soms hele appjes die hij vervolgens kon versturen. Ze kende haar zoon goed en wist hoe onzeker hij kon worden.

Tijdens ons gesprek vertelde ze dat hij opnieuw een lastig gesprek op zijn werk moest voeren. Ze was al aan het bedenken wat hij kon zeggen en hoe hij het gesprek het beste kon aanpakken. Ik vroeg haar hoe haar zoon zou kunnen ontdekken dat hij zo’n gesprek zelf aankon. Ze dacht even na en zei: “Daar heb ik eigenlijk nooit zo over nagedacht.”

We praatten verder over haar behoefte om hem te helpen. Ze wilde hem graag een vervelende ervaring besparen. Ze wist hoe snel hij aan zichzelf kon twijfelen en probeerde hem daarom woorden en oplossingen mee te geven. Vanuit die zorg was ze steeds meer voor hem gaan bedenken. Tijdens ons gesprek begon ze zich af te vragen hoeveel ruimte haar zoon kreeg om zelf te zoeken naar woorden, fouten te maken en te ervaren wat hij aankon.

Een paar maanden later kwam ze terug en vertelde ze over een gesprek dat haar zoon zelf met zijn leidinggevende had gevoerd. Hij had er dagen tegenop gezien en was behoorlijk zenuwachtig geweest. Na afloop belde hij haar en zei: “Mam, het viel eigenlijk best mee.” Ze vertelde het met een glimlach. Ze had hem vooraf aangemoedigd en daarna gewacht tot hij zelf vertelde hoe het was gegaan. Door die ervaring wist haar zoon nu iets over zichzelf wat zijn moeder hem vooraf moeilijk had kunnen uitleggen: hij kon zo’n spannend gesprek voeren.

Dat is voor mij een belangrijk onderdeel van vertrouwen. Iemand krijgt de gelegenheid om zelf iets mee te maken en ontdekt onderweg wat hij kan, wat hij lastig vindt en welke hulp hij nodig heeft. Als begeleider, ouder of partner kun je dichtbij blijven en beschikbaar zijn. De ervaring zelf hoort bij degene die hem aangaat.

Ik zie die behoefte aan zekerheid ook bij volwassenen. Een vrouw die ik begeleidde was na haar scheiding bang geworden om opnieuw een relatie aan te gaan. Het verdriet van haar scheiding had veel indruk op haar gemaakt. Toen ze een paar jaar later verliefd werd, merkte ze hoeveel spanning dat opriep. Ze analyseerde berichtjes, dacht lang na over stiltes en probeerde in te schatten wat zijn gedrag betekende. Ze verlangde naar zekerheid voordat ze zich verder aan de relatie durfde over te geven.

Tijdens een sessie vertelde ze dat ze vooral wilde weten of deze man bij haar zou blijven. Ik vroeg haar wat ze nodig had om met de onzekerheid van een nieuwe relatie om te kunnen gaan. Daar moest ze even over nadenken. Langzaam verschoof haar aandacht van wat hij in de toekomst zou kunnen doen naar haar vertrouwen in zichzelf. Ze had eerder een moeilijke periode doorgemaakt. Ze had verdriet gekend, hulp gevraagd, haar leven opnieuw ingericht en haar weg weer gevonden. Die ervaringen waren onderdeel geworden van wat ze over zichzelf wist.

In de maanden daarna oefende ze met het toelaten van de onzekerheid die ze voelde. Ze sprak uit wat ze nodig had en merkte op wanneer ze weer veel bezig was met het analyseren van zijn gedrag. Gaandeweg groeide haar vertrouwen in haar eigen vermogen om om te gaan met wat een relatie bij haar opriep. De toekomst bleef open en ze voelde steeds beter dat ze zichzelf daarin mee kon nemen.

Ervaringen hebben daarin een bijzondere waarde. Je kunt iemand vertellen dat hij een moeilijk gesprek aankan. Je kunt zeggen dat iemand sterk genoeg is om een spannende stap te zetten. De woorden krijgen meer betekenis wanneer iemand zelf ervaart wat er gebeurt. Je voelt de zenuwen, zoekt naar een manier om ermee om te gaan en merkt achteraf wat je hebt gedaan. Zo ontstaat kennis over jezelf die voortkomt uit wat je werkelijk hebt meegemaakt.

Daarom gebruik ik het beeld van het kind op de fiets graag. Een ouder blijft in de buurt en geeft het kind steeds iets meer ruimte om zelf te sturen. Het kind voelt hoe de fiets reageert, ontdekt wat er gebeurt wanneer het stuur te ver draait en leert zijn lichaam gebruiken om in evenwicht te blijven. Met iedere poging wordt fietsen vertrouwder.

In mijn praktijk zie ik regelmatig hoeveel liefde er achter controle kan zitten. Een ouder wil een kind behoeden voor verdriet. Een partner wil voorkomen dat degene van wie hij houdt een keuze maakt waar later spijt van komt. Soms proberen mensen ook hun eigen leven zorgvuldig te organiseren omdat eerdere ervaringen veel pijn hebben gedaan. Controle geeft dan tijdelijk houvast.

Het kan helpen om te onderzoeken wat je probeert veilig te stellen. Waar ben je bang voor wanneer je het zadel loslaat? Wat verwacht je dat er gebeurt? En hoeveel ruimte krijgt de ander om zelf te ontdekken wat hij kan? Die vragen kunnen ook over jezelf gaan. Misschien sta je voor een keuze waarvan je de uitkomst graag vooraf zou kennen. Je wilt weten of een nieuwe baan goed uitpakt, of een relatie standhoudt of dat een beslissing de juiste blijkt te zijn.

Veel belangrijke dingen in het leven leer je door ze te ervaren. Grenzen worden duidelijker wanneer je merkt wat er met je gebeurt wanneer iemand eroverheen gaat. Een spannend gesprek kan je laten ervaren dat je woorden kunt vinden op een moment waarop je vooraf dacht dat je zou dichtklappen. Een moeilijke periode kan je laten zien welke mensen belangrijk voor je zijn en welke kwaliteiten je zelf inzet wanneer het leven veel van je vraagt.

Dat vertrouwen groeit vaak in kleine ervaringen. De zoon die zelf naar zijn leidinggevende stapte, had na dat gesprek een ervaring om op terug te vallen. De volgende keer dat hij een lastig gesprek moet voeren, weet hij hoe zenuwachtig hij de vorige keer was en herinnert hij zich ook dat hij het heeft gedaan. Zo bouw je langzaam een verzameling ervaringen op die iets vertellen over wat je aankunt.

Voor degene die ernaast staat vraagt dat soms oefening. Je kunt aanwezig zijn, luisteren en vragen wat iemand nodig heeft. Je kunt vertrouwen uitspreken en beschikbaar blijven wanneer iemand na afloop zijn verhaal kwijt wil. Daarmee geef je iemand de gelegenheid om zijn eigen ervaring op te doen en daar zelf betekenis aan te geven.

Misschien houd jij op dit moment ergens een zadel stevig vast. Bij je kind, je partner of in je eigen leven. Kijk eens wat je probeert te beschermen en wat er zou gebeuren wanneer je je handen iets losser houdt. Een klein stukje ruimte kan genoeg zijn om iemand zelf te laten sturen. En wanneer dat lukt, ontstaat er een ervaring waarop je de volgende keer weer kunt vertrouwen.