Als de energie in een familie weer kan stromen
Tom en Annemieke kwamen naar een van onze opstellingendagen vanwege hun dochter Fleur. Ze maakten zich zorgen om haar. Fleur was de laatste tijd steeds minder zichzelf. Ze kon plotseling ontzettend boos worden en zich daarna uren terugtrekken. Op andere momenten was ze verdrietig en stil. Ze had angsten ontwikkeld die haar steeds meer begonnen te beperken.
Haar ouders hadden al van alles geprobeerd. Ze praatten met haar, probeerden haar gerust te stellen en zochten naar een verklaring voor haar gedrag. Vooral het gevoel dat ze hun dochter langzaam zagen veranderen en haar niet konden bereiken, maakte hen machteloos.
Tijdens de opstelling begonnen we bij Fleur en haar plek binnen het gezin. Langzaam werd zichtbaar dat haar gedrag verbonden was met iets wat verder terugging in de familie. Er kwam een overleden familielid in beeld. Rond deze persoon bestond een geheim waar al lange tijd over werd gezwegen.
De mensen die het geheim kenden, hadden ieder hun redenen om het bij zich te houden. Ze hadden ermee leren leven en dachten waarschijnlijk dat het verleden daarmee kon blijven rusten. Tijdens de opstelling werd voelbaar hoeveel energie het kostte om iets wat bij de familie hoorde buiten beeld te houden.
Ik moest denken aan een uitspraak die ik vaak gebruik, in navolging van Bibi Schreuder: een kind dat lastig is, draagt een last. Bij Fleur werd zichtbaar hoe een kind verbonden kan raken met iets wat al veel langer in een familie aanwezig is.
Toen het geheim werd benoemd en de overleden persoon werd erkend, veranderde de opstelling. Ik zag het aan Tom. Zijn houding veranderde en er kwam ontspanning in zijn gezicht. Ook bij Fleur gebeurde iets. De spanning die we eerder bij haar zagen, nam af.
Dit zijn momenten die mij iedere keer opnieuw raken, omdat we tijdens onze opstellingen zoveel meer doen dan systemisch werken. We werken met de energie van mensen en met de energie van het familiesysteem. En zoals nu een overleden persoon die verstrikt was met een kind. Wanneer iets jarenlang vastzit en vervolgens wordt gezien en erkend, zetten we daadwerkelijk energie in beweging. Die beweging werkt door in het systeem en in het persoonlijke leven van de mensen die ermee verbonden zijn.
Ik zie een familie als een groot netwerk waarin ieder mens een plek heeft. Onze ouders zijn onze eerste aansluiting op dat netwerk. Via hen hebben wij het leven ontvangen. Zij ontvingen het via hun ouders, die het weer via hun ouders ontvingen. Zo loopt er een lijn door alle generaties heen.
Voor mij leidt die lijn uiteindelijk naar een universele bron. Onze ouders kun je zien als twee aansluitingen op een groot stroomnetwerk: een plus- en een minpool waardoor de levensenergie bij ons terechtkomt. Achter hen bevinden zich hun ouders en daarachter alle generaties die vóór hen kwamen. Wij zijn verbonden met dat hele netwerk.
Onze persoonlijke relatie met onze ouders speelt zich voor een groot deel af in wat ik de bovenstroom noem. Daar bevinden zich onze herinneringen en ervaringen. Misschien heb je liefde en veiligheid gekend. Misschien draag je verdriet, boosheid of teleurstelling met je mee. Je kunt een geweldige band met je ouders hebben, een ouder kan overleden zijn of je kunt al jaren geen contact meer hebben. In de bovenstroom mag alles wat je voelt bestaan. Daar horen ook de grenzen die je nodig hebt om goed voor jezelf te zorgen.
In de onderstroom kijken we naar de plek die iemand binnen het systeem heeft. Je vader blijft degene via wie de helft van jouw leven bij jou kwam. Je moeder blijft degene via wie de andere helft kwam. Ook een overleden familielid blijft deel uitmaken van het netwerk. Hetzelfde geldt voor iemand die door de familie is buitengesloten.
Daarom is erkenning zo belangrijk. Erkennen vraagt dat we zien wat er is en wat er is gebeurd. Inclusief jouw eigen gevoelens daarover. Ook pijnlijke gebeurtenissen horen bij de geschiedenis van een familie. Wanneer we iemand of iets uit het systeem proberen te verwijderen, kan daar veel energie in vast komen te zitten.
Dat betekent ook dat je iemand innerlijk een plek kunt geven zonder die persoon opnieuw in je dagelijks leven toe te laten. Je kunt afstand houden, boos zijn, verdriet voelen en grenzen stellen. In de onderstroom kun je erkennen: ik zie jou. Jij hoort bij deze familie. Ik erken wat er is gebeurd en wat dat met mij heeft gedaan.
Bij Fleur gebeurde tijdens de opstelling iets vergelijkbaars. Het geheim kreeg woorden. De overleden persoon werd gezien. De familie hoefde geen energie meer te gebruiken om dat deel van haar geschiedenis verborgen te houden. Wat vastzat, kon in beweging komen.
Erkenning geeft bevrijding in de onderstroom. De energie die gebonden was aan zwijgen, buitensluiten, verdriet en verlies krijgt weer ruimte om te stromen. Dat is ook waarom rouw zo belangrijk is. Verdriet dat gevoeld en doorleefd wordt, beweegt. Een overledene krijgt een plek in ons leven en in onze geschiedenis.
Wanneer ik naar mijn eigen ouders kijk vanuit dat grotere netwerk, raakt het me dat het leven via zoveel mensen uiteindelijk bij mij terecht is gekomen. Achter mijn ouders staan mijn grootouders. Achter hen staan weer hun ouders. Zo loopt de levensenergie door een geschiedenis die veel groter is dan het stukje dat wij zelf kennen.
Dat is ook hoe ik ons werk tijdens opstellingen ervaar. We kijken naar het systeem en naar de plaats die mensen daarin innemen. We voelen wat er in de energie gebeurt en werken met wat zich daarin aandient. Door te erkennen wat vastzit, brengen we positieve energie in beweging. Die beweging kan doorwerken in het familiesysteem én in het persoonlijke leven van de mensen die ermee verbonden zijn.
Toen ik naar Tom, Annemieke en Fleur keek, zag ik hoeveel verschil zo'n beweging kan maken. Een gezin dat was gekomen vanuit zorgen om hun dochter kwam in aanraking met een veel ouder verhaal. Het geheim kreeg woorden, de overleden persoon kreeg zijn plek en de energie in het systeem veranderde.
Dat is voor mij een van de meest indrukwekkende kanten van dit werk. Soms begint een opstelling met een kind dat boos, verdrietig of angstig is en komen we uit bij een verhaal dat generaties teruggaat. Wanneer dat verhaal gezien kan worden, kan de levensenergie weer stromen naar de mensen die hier nu zijn.
En soms zie je die verandering gewoon voor je gebeuren.
Opmerkingen