Het was niet jouw schuld

Jamie was voorzichtig. Haar vriendinnen noemden haar weleens moederkloek. Dat was een grappige bijnaam, want ze had helemaal niet het uiterlijk dat daarbij hoorde. Ze was slank, bijna tenger, met een scherpe blik en een opmerkzaam karakter. Tijdens het uitgaan hield ze overzicht. Zij haalde de drankjes. Zij lette op haar vriendinnen. Zij was degene die ervoor zorgde dat iedereen weer veilig thuiskwam.

Juist daarom begreep ze niet hoe het haar had kunnen overkomen.

Tijdens een sessie vertelde ze voor het eerst wat er gebeurd was. Of eigenlijk vertelde ze niet eens een verhaal. Het waren flarden. Beelden. Gevoelens. Een feest. Misselijkheid. Overgeven. Mannen boven haar. Niet kunnen bewegen. Schaamte. Verdriet. Walging. Boosheid.

Ze keek naar de grond toen ze zei dat ze dit nog nooit iemand had verteld.

Ik bedankte haar voor haar vertrouwen. Even bleef het stil.

"Wist je het?" vroeg ze.

Ik knikte.

Tijdens onze eerste sessie voelde ik al dat er iets was gebeurd. Ik kende de details niet. Ik wist niet wie erbij betrokken waren. Ik voelde alleen een verdriet dat groter was dan de woorden die ze uitsprak. Een angst die al jaren onder haar leven lag.

Jamie is niet de enige.

In de loop der jaren heb ik meer vrouwen gesproken die zo'n verhaal met zich meedroegen. Soms speelde alcohol een rol. Soms drugs. Soms was er nauwelijks nog een herinnering over. Soms herinnerden ze zich juist ieder detail. Vrijwel altijd kwam uiteindelijk dezelfde vraag naar boven.

Had ik het kunnen voorkomen?

Onlangs zat Kaira tegenover me. Jaren eerder had ze veel gedronken. Wat daarna gebeurde had haar leven veranderd. De man met wie ze die avond was geweest vertelde haar later dat zij het zelf had gewild. Die woorden waren blijven hangen. Niet een paar weken. Niet een paar maanden. Jaren.

"Is het mijn eigen schuld omdat ik zoveel had gedronken?" vroeg ze.

Ik zag de twijfel in haar ogen. Alsof ze al die jaren op zoek was geweest naar een andere uitkomst. Naar een reden waarom het misschien toch aan haar lag. Want als het haar schuld was, dan had ze tenminste controle gehad. Dan had ze het kunnen voorkomen. Dan was de wereld weer begrijpelijk.

Ik hoor die vragen vaker. Had ik daar wel heen moeten gaan? Had ik minder moeten drinken? Had ik dat jurkje niet moeten dragen? Had ik niet zo vriendelijk moeten zijn? Had ik beter moeten opletten?

Het zijn vragen die vrouwen zichzelf soms jarenlang stellen.

Ik denk dan vaak aan een klein meisje in een speeltuin. Ze heeft die ochtend haar mooiste jurkje aangetrokken. Ze rent rond. Ze speelt. Ze lacht. Een man stopt met zijn busje. Hij roept haar. Het meisje loopt naar hem toe. Haar moeder had nog gezegd dat ze niet met vreemden moest praten. Toch doet ze het.

Wanneer die man haar vervolgens iets aandoet, vraagt niemand zich af of het jurkje de oorzaak was. Niemand vraagt of ze niet had moeten glimlachen. Niemand vraagt of ze niet naar hem toe had moeten lopen. Iedereen weet direct waar de verantwoordelijkheid ligt.

Op de een of andere manier verandert dat wanneer vrouwen ouder worden. Dan verschuift de blik naar henzelf. Dan beginnen de vragen. Dan ontstaat de twijfel. Terwijl de gebeurtenis hetzelfde is gebleven. Iemand heeft een grens overschreden. Iemand heeft een keuze gemaakt. Iemand heeft iets gedaan waarvoor een ander de gevolgen draagt.

Kaira droeg die gevolgen jarenlang met zich mee. Ze vond het moeilijk mannen te vertrouwen. Ze voelde zich gebruikt. Een relatie liep stuk omdat haar vriend dacht dat zij vreemd was gegaan. Zij sprak over misbruik. Hij sprak over een keuze. Ze leefden allebei in een ander verhaal.

Wat me in deze gesprekken steeds raakt, is hoe hard vrouwen voor zichzelf kunnen zijn. Veel harder dan voor iemand anders. Ze zoeken verklaringen. Redenen. Signalen die ze gemist zouden hebben.

Terwijl ik steeds weer hetzelfde voel.

Een glimlach is een glimlach. Een jurkje is een jurkje. Vriendelijkheid is vriendelijkheid. Dronkenschap is dronkenschap.

Wanneer iemand niet bewust kiest, is er geen bewuste keuze.

Daarom schrijf ik dit. Voor Jamie. Voor Kaira. Voor alle vrouwen die nog steeds rondlopen met de vraag of ze iets anders hadden moeten doen.

Sommige gebeurtenissen laten diepe sporen achter. Schaamte hoort daar vaak bij. Twijfel ook.

Toch hoop ik dat er ergens een moment komt waarop die vraag mag verdwijnen. Niet omdat het verleden verandert. Wel omdat de schuld eindelijk terug mag naar de plek waar hij hoort.