De angst om nee te zeggen

Lange tijd dacht ik dat een goed mens zijn betekende dat je rekening hield met anderen. Dat je behulpzaam was, begrip had voor de gevoelens van de mensen om je heen en bereid was iets van jezelf op te offeren als dat een ander hielp. Dat klinkt mooi en voor een deel is het dat ook. Totdat je ontdekt dat je jezelf onderweg bent kwijtgeraakt.

Ik heb jarenlang dingen gedaan waar ik eigenlijk geen zin in had. Ik zei ja terwijl ik nee voelde. Ik luisterde naar wat anderen nodig hadden en vergat mezelf af te vragen wat ik nodig had. Achteraf voelde ik me moe, leeg of geïrriteerd, maar op het moment zelf leek het de veiligste keuze. Want onder dat aanpassen zat iets anders verborgen. Niet zozeer de angst voor het gesprek zelf of voor het uitspreken van een nee, maar de angst voor wat er daarna zou gebeuren. Wat als iemand teleurgesteld zou zijn? Wat als iemand boos werd? Wat als iemand mij zou afwijzen? Wat als ik er niet meer bij zou horen? Die angst was vaak groter dan de pijn van mezelf verlaten.

Pas later begon ik te begrijpen hoeveel keuzes ik eigenlijk voor andere mensen maakte. Ik dacht dat ik hen beschermde tegen teleurstelling, verdriet of ongemak. In werkelijkheid beschermde ik mezelf tegen de mogelijkheid dat iemand mij niet aardig zou vinden. Dat inzicht was confronterend, omdat ik ineens zag dat een deel van mijn vriendelijkheid niet voortkwam uit vrijheid, maar uit onzekerheid. Niet altijd, maar vaker dan ik dacht.

Ik denk dat veel mensen dat herkennen. Je gaat naar een verjaardag terwijl je eigenlijk rust nodig hebt. Je zegt ja tegen een verzoek terwijl je agenda al vol zit. Je houdt je mond terwijl je ergens anders over denkt. Je past je aan omdat de verbinding met de ander belangrijker voelt dan de verbinding met jezelf. Totdat je lichaam begint te protesteren. Je wordt moe, prikkelbaar, verdrietig of gefrustreerd. Je geeft veel, maar vergeet jezelf steeds mee te nemen in de vergelijking.

Ik zie dat patroon ook regelmatig terug in mijn praktijk. Mensen die voortdurend rekening houden met anderen en ondertussen niet meer weten wat ze zelf voelen. Mensen die bang zijn om egoïstisch gevonden te worden wanneer ze eindelijk eens voor zichzelf kiezen. Dat woord alleen al. Egoïstisch. Alsof goed voor jezelf zorgen iets is waar je je voor zou moeten schamen.

Ik ben daar anders naar gaan kijken. Naarmate ik ouder ben geworden ben ik steeds vaker gaan kiezen voor wat voor mij klopt. Dat is respect voor mezelf en heeft niet iet smet hardheid of onverschilligheid te maken. Ik ben gaan ontdekken dat grenzen niet betekenen dat je minder van anderen houdt. Grenzen betekenen dat je ook van jezelf houdt.

Dat proces ging niet vanzelf. Het heeft jaren geduurd. En eerlijk gezegd heb ik daarin veel gehad aan mijn partner. Wat ik ook deed, zei, uitprobeerde of veranderde, hij bleef opmerkelijk onverstoorbaar zichzelf. Waar ik vroeger vaak bang was voor afwijzing, boosheid of terugtrekking, bleef hij staan. Zijn rust gaf mij iets wat ik jarenlang had gemist: veiligheid. Niet de veiligheid dat iedereen het met mij eens zou zijn, maar de veiligheid dat ik mezelf mocht zijn zonder dat de wereld instortte.

Veel van de angst die we voelen wanneer we nee zeggen gaat niet over het heden. Het gaat over oude ervaringen. Over momenten waarop afwijzing pijn deed. Over situaties waarin we leerden dat erbij horen belangrijker was dan trouw zijn aan onszelf. Maar ergens onderweg komt er een moment waarop die balans mag verschuiven. Een moment waarop je ontdekt dat je niet hoeft te kiezen tussen jezelf en de ander. Dat je eerlijk kunt zijn én liefdevol. Dat je grenzen kunt stellen én verbonden kunt blijven. Dat je nee kunt zeggen zonder een slecht mens te zijn.

Ik merk dat die rust steeds groter wordt naarmate ik ouder word. Wat anderen van mij vinden is niet onbelangrijk geworden, het bepaalt alleen niet volledig mijn keuzes. Er zijn duizenden perspectieven in deze wereld. Wat de één egoïstisch noemt, noemt de ander gezond. Wat de één afkeurt, bewondert een ander juist. Misschien is gezond worden uiteindelijk niet leren hoe je iedereen tevreden houdt. Misschien is gezond worden leren dat je jezelf niet langer hoeft te verlaten om geliefd te zijn.

Begint vrijheid wellicht wanneer je durft te zeggen: dit is wat ik voel, dit is wat ik nodig heb en dit is wat voor mij klopt.