In het veld staan

De afgelopen maanden kreeg ik meerdere verzoeken om een groepsopstellingenmiddag te organiseren. Mensen vertelden me dat ze nieuwsgierig waren naar hoe een opstelling werkt, hoe het voelt om in zo’n veld te staan en wat er precies gebeurt wanneer een vraag zichtbaar wordt in de ruimte. Omdat wij voornamelijk werken met individuele opstellingen, waarbij geen mensen van buitenaf meekijken, bleef die ervaring voor velen onzichtbaar. Tegelijkertijd merkte ik dat er een groeiende behoefte was om het niet alleen te begrijpen, maar om het te beleven.

In het verleden organiseerde ik daarom ook groepsopstellingen middagen. Op de zondagmiddag. Omdat dit soms wat te veel druk op mijn agenda legde heb ik dat tijdelijk gestopt. Maar door de vele vragen heb ik besloten toch die ervaring te willen bieden.

Daarom heb ik besloten er geen middag, maar een opstellingenavond van te maken. Een avond waarop je niet als toeschouwer aanwezig bent, maar als deelnemer. Als representant stap je letterlijk het veld in. Je wordt gevraagd om een rol te vertegenwoordigen binnen de opstelling van iemand anders, zonder voorkennis, zonder voorbereiding en puur op gevoel. Wat er dan gebeurt, blijft me iedere keer weer verwonderen.

Wie ooit als representant in een opstelling heeft gestaan, weet dat het geen toneelspel is. Je hoeft niets te bedenken en je hoeft niets te weten. Je gaat staan op de plek die je wordt aangewezen en langzaam begin je iets te voelen. Misschien een druk op je borst, misschien onrust in je buik, misschien juist een onverwachte rust of kracht. Wat je ervaart, komt niet uit je hoofd maar uit het veld. En vaak, heel vaak, raakt het ook aan je eigen leven.

Ik herinner me een vrouw die zich aanmeldde als representant. In haar eigen gezin was zij het tweede kind in een rij van drie. Tijdens de avond werd zij gekozen om het tweede kind in een andere opstelling te representeren, terwijl degene die haar uitkoos niets wist over haar plek in haar eigen gezin. Toen ze daar stond, voelde ze ineens de oude spanning van haar jeugd. Het gevoel ertussenin te staan, niet de oudste, niet de jongste, maar zoekend naar haar plek. Na afloop zei ze dat ze iets had begrepen wat ze jarenlang niet onder woorden had kunnen brengen. Ze was niet toevallig gekozen. Het veld had haar op die plek gezet waar iets herkend en geheeld kon worden.

Op een andere avond stond er een moeder in de kring die zelf worstelde met het loslaten van haar dochter. Ze deed alles voor haar kind, uit liefde en zorg, maar merkte dat het haar uitputte. Tijdens een opstelling van een andere moeder, die haar kind moeilijk kon loslaten, werd zij gevraagd om het kind te representeren. Toen ze daar stond, voelde ze hoe het is als iemand voortdurend boven je hangt, alles voor je regelt en geen ruimte laat om zelf te groeien. Na afloop zei ze met tranen in haar ogen dat ze nu begreep hoe haar dochter zich mogelijk voelde. Ze nam zich voor het anders te gaan doen. Niet omdat iemand het haar had verteld, maar omdat ze het zelf had ervaren.

Ook een man die opgroeide met een dominante vader werd eens gekozen om een opsteller te representeren die eveneens een dominante vader had. Zonder dat iemand zijn verhaal kende, kwam precies dat thema in beweging. Hij voelde de neiging om zich klein te maken, om zich aan te passen, om alert te zijn. Het was zijn oude plek. En door er opnieuw te staan, maar nu in een veilige setting, kon hij zien wat hij altijd had gedaan en wat hij nu misschien anders kon kiezen.

Wat mij telkens raakt, is dat deze keuzes zonder voorkennis worden gemaakt. Niemand weet vooraf wie welk verhaal draagt. En toch lijkt het veld mensen samen te brengen die iets gemeenschappelijks delen. Het is alsof er een onderstroom is die weet wie waar moet staan. Dat maakt een opstellingenavond niet alleen waardevol voor degene die zijn of haar vraag inbrengt, maar juist ook voor de representanten. Je komt voor een ander, maar je krijgt vaak ook iets voor jezelf.

We denken vaak dat onze patronen uniek zijn, dat onze worstelingen alleen van ons zijn. Maar wanneer je in een kring staat en ziet hoe thema’s elkaar raken, ontdek je dat we veel meer verbonden zijn dan we denken. Het is bijzonder om te ervaren hoe inzichten ontstaan zonder dat iemand ze hoeft uit te leggen. Hoe gevoelens zichtbaar worden zonder dat ze benoemd zijn. Hoe patronen kunnen verschuiven simpelweg doordat ze gezien worden.

Misschien is dat ook waarom juist nu, met de lente voor de deur, de behoefte aan zo’n avond groter wordt. Alles komt weer in beweging. Wat in de winter onder de oppervlakte lag, wil zichtbaar worden.

Een opstellingenavond is geen voorstelling, maar een ontmoeting. Met jezelf en met anderen. Met wat er al lang speelt en eindelijk ruimte krijgt.

En iedere keer als ik zo’n avond begeleid, blijf ik me verwonderen. Over hoe mooi het is dat mensen zonder voorkennis precies daar worden neergezet waar iets wil bewegen. Over hoe het veld weet wat wij soms nog niet weten. En over hoe helend het is om samen te staan in wat ons mens maakt.

Je bent welkom om het zelf te ervaren. Kijk hier voor de datum!